De provincie Teheran is het politieke, economische en culturele hart van Iran. Met de gelijknamige hoofdstad herbergt zij meer dan 15 miljoen mensen en heeft zij de hoogste bevolkingsdichtheid van het land. Hier bevinden zich de centrale overheidsinstellingen, de grootste universiteiten en de belangrijkste industrie- en dienstencentra.

De regio strekt zich uit aan de zuidvoet van het Elboers-gebergte en verenigt moderne metropoolarchitectuur met traditionele bazaars en historische bezienswaardigheden. De economische dominantie van Teheran trekt werkzoekenden uit het hele land aan en versterkt de verstedelijking voortdurend.

Razavi Khorasan in het noordoosten van Iran is het religieuze centrum van de sjiitische islam. De provinciale hoofdstad Mashhad herbergt het heiligdom van Imam Reza – een van de meest bezochte bedevaartsoorden ter wereld, met jaarlijks meer dan 20 miljoen bezoekers. Deze religieuze betekenis maakt de regio tot een belangrijke economische knooppunt voor bedevaart- en religietoerisme.

Naast de spirituele dimensie is de provincie ook van landbouwkundig en industrieel belang. Saffraan, katoen en suikerproductie kenmerken de economie van de landelijke gebieden. Neyshabur staat bekend om zijn historische ruïnes en de beroemde dichter Omar Khayyam.

Isfahan behoort tot de belangrijkste provincies van Iran – historisch, cultureel en industrieel. De provinciale hoofdstad geldt als een van de mooiste steden ter wereld en herbergt met het Naqsh-e Jahan-plein een van de grootste historische stadspleinen ter wereld, dat op de UNESCO-werelderfgoedlijst staat. Prachtige Safavidische moskeeën, bruggen en paleizen bepalen het stadsbeeld.

Tegelijkertijd is Isfahan een modern industrie- en technologiecentrum. Staalfabrieken, petrochemie en textielproductie maken de provincie tot een van de belangrijkste economische centra van Iran. Kashan staat wereldwijd bekend om zijn beroemde tapijten en rozenolie-distillatie.

Fars is de historische kernregio van Perzië en de oorsprong van de Achaemenidische beschaving. De ruïnes van Persepolis, de ceremoniële hoofdstad van het Perzische Rijk, liggen in deze provincie en behoren tot het UNESCO-werelderfgoed. De culturele en identiteitsvormende betekenis van Fars voor de hele Iraanse natie kan nauwelijks worden overschat.

Shiraz, de provinciale hoofdstad, staat bekend als de stad van dichters, rozen en wijn – Hafez en Saadi, twee van de grootste Perzische lyrische dichters, liggen hier begraven. Economisch spelen landbouw, toerisme en de petrochemische industrie een belangrijke rol. De regio produceert aanzienlijke hoeveelheden tarwe, katoen en citrusvruchten.

Khuzestan is de olierijkste regio van Iran en economisch van enorme nationale betekenis. De provincie herbergt het grootste deel van de Iraanse aardoliereserves en belangrijke petrochemische installaties die de staatsbegroting in grote mate financieren. Ahvaz, de provinciehoofdstad, ligt aan de rivier de Karun en is een belangrijk industrieel en handelscentrum.

Historisch was Khuzestan het centrum van de Elamitische beschaving. Steden zoals Shushtar met haar historische waterwerken (UNESCO-werelderfgoed) en Abadan met zijn raffinagegeschiedenis kenmerken het veelzijdige erfgoed van de regio. De provincie is ook etnisch divers – Arabischtalige bevolking, Luren en Perzen leven hier naast elkaar.

Oost-Azerbeidzjan in het noordwesten van Iran is een industriële en cultureel sterke regio met een Azerbeidzjaans-Turkse bevolkingsmeerderheid. Tabriz, de provinciehoofdstad, is een van de belangrijkste metropolen van het land en kijkt terug op een duizenden jaren oude geschiedenis als handelscentrum. De historische bazaar van Tabriz staat op de UNESCO-werelderfgoedlijst en geldt als een van de grootste overdekte markten ter wereld.

Industrieel is de provincie sterk in de sectoren auto-industrie, machinebouw, petrochemie en textielproductie. De geografische nabijheid tot Turkije en Azerbeidzjan maakt de regio tot een belangrijke grens- en transitlocatie. Cultureel wordt het Azerbeidzjaanse erfgoed bepaald door de taal, muziek en gebruiken van de bevolking.

Mazandaran aan de Kaspische Zee behoort tot de dichtbevolkte en landschappelijk meest aantrekkelijke provincies van Iran. Het gematigde, vochtige klimaat maakt de regio tot de landbouwtuin van Iran – rijst, thee, citrusvruchten en olijven groeien hier in overvloed. De bossen aan de zuidkust van de Kaspische Zee zijn ecologisch uniek in de verder droge regio.

Toerisme speelt een steeds belangrijkere rol: stedelingen uit Teheran en andere metropolen bezoeken de kustregio als populair recreatiegebied dichtbij huis. Sari, de provinciehoofdstad, en Babol zijn belangrijke bestuurs- en handelscentra, terwijl Noshahr fungeert als havenstad.

West-Azerbeidzjan grenst aan Turkije, Irak en de Republiek Azerbeidzjan en is een etnisch en cultureel diverse grensregio. Het Urmiameer, ooit een van de grootste zoutmeren ter wereld, ligt in het hart van de provincie – de dramatische achteruitgang ervan door klimaatverandering en overmatig watergebruik is een van de ernstigste ecologische problemen in de regio.

De bevolking bestaat uit Azerbeidzjaanse Turken, Koerden en Assyriërs, wat de culturele diversiteit weerspiegelt. Urmia, de provinciale hoofdstad, is een belangrijk handelscentrum. Mahabad heeft historische betekenis als voormalig centrum van de Republiek Mahabad (1946). Landbouw, met name fruitteelt, is een centrale economische sector.

Kerman is verreweg een van de grootste provincies van Iran en onderscheidt zich door zijn grondstofrijke economie. De regio herbergt belangrijke voorraden koper, ijzererts en steenkool. De kopermijn Sarcheshmeh bij Rafsanjan geldt als een van de grootste ter wereld en is een centrale pijler van de Iraanse mijnbouwindustrie.

De provinciehoofdstad Kerman staat bekend om haar historische paleizen, moskeeën en de traditionele tapijtweverij. Bam, bekend om zijn gelijknamige citadel (UNESCO-werelderfgoed), werd in 2003 zwaar beschadigd door een verwoestende aardbeving en wordt sindsdien herbouwd. Jiroft heeft archeologische betekenis als mogelijke wieg van een vroege beschaving.

Alborz is de jongste en kleinste provincie van Iran, in 2010 afgescheiden van de provincie Teheran. Ondanks haar geringe oppervlakte behoort ze tot de dichtstbevolkte regio's van het land. De provinciehoofdstad Karaj telt meer dan 1,6 miljoen inwoners en is een van de meest bevolkte steden van Iran; ze fungeert als westelijke satellietstad van de hoofdstad.

De nabijheid van Teheran en het goede verkeersnet maken Alborz tot een aantrekkelijke industriële en woonlocatie. Talrijke industriële bedrijven, magazijnen en productiefaciliteiten hebben zich in de regio gevestigd. Het Elboersgebergte biedt bovendien mogelijkheden voor wintersport en natuurtourisme.

Gilan is Iran's groene kustparel aan de Kaspische Zee. Het humid-subtropische klimaat zorgt voor weelderige vegetatie, uitgestrekte bossen en productieve landbouw. Rijst is het belangrijkste landbouwproduct, gevolgd door thee – Gilan is het belangrijkste teeltgebied voor Iraanse thee. Het schilderachtige landschap tussen zee en bergen trekt bovendien veel toeristen aan.

Rasht, de provinciehoofdstad, staat bekend als de culinaire hoofdstad van Iran en werd door UNESCO uitgeroepen tot Creatieve Stad van de Gastronomie. De stad Bandar E Pahlavi is de belangrijkste Iraanse haven aan de Kaspische Zee en een belangrijke handelslocatie. De regio geldt als cultureel eigenstandig met een uitgesproken Gilaki-identiteit.

Kermanshah in het westen van Iran is een regio van buitengewone historische diepgang en strategische ligging. Het Behistun-monument – een van de belangrijkste Oud-Perzische inscripties van koning Darius I – ligt in deze provincie en staat op de UNESCO-werelderfgoedlijst. De regio was gedurende duizenden jaren een knooppunt tussen Mesopotamië en het Iraanse Hoogland.

De bevolking is overwegend Koerdisch en sjiitisch-islamitisch van karakter. Kermanshah is een belangrijke handels- en industriestad met petrochemische installaties en landbouwbedrijven. De provincie grenst aan Irak, wat haar een bijzondere geopolitieke betekenis geeft. Islamabad-e Gharb en Sonqor zijn belangrijke regionale centra.

Hormozgan is de belangrijkste haven- en handelsprovincie van Iran aan de Perzische Golf en de Straat van Hormuz – een van de strategisch belangrijkste zeestraten ter wereld. Bandar Abbas is de grootste en belangrijkste zeehaven van Iran en het knooppunt voor de gehele buitenlandse handel van het land. Via de Straat van Hormuz wordt een aanzienlijk deel van de wereldwijde oliehandel vervoerd.

Het eiland Qeshm is het grootste eiland van de Perzische Golf en herbergt een vrijhandelszone die buitenlandse investeringen aantrekt. De regio staat bovendien bekend om zijn unieke kustlandschap, mangroven en de kleurrijke traditionele dhow-boten. Minab is een belangrijk centrum voor landbouw en visserij.

Golestan in het noorden van Iran is een landbouwregio met een grote ecologische diversiteit. De provincie strekt zich uit van de uitlopers van het Elboersgebergte tot de vlaktes aan de Turkmeense grens. Het Golestan Nationaal Park is een van de oudste en soortenrijkste beschermde gebieden van Iran en de thuisbasis van de Kaspische tijger (nu uitgestorven) en andere zeldzame diersoorten.

De bevolking is etnisch gemengd: Turkmenen, Perzen en Kazachen leven in de regio. Gorgan, de provinciale hoofdstad, is een belangrijk bestuurs- en onderwijscentrum. Gonbad-e Kavus staat bekend om zijn gelijknamige toren – een van de hoogste bakstenen torens ter wereld (UNESCO-werelderfgoed). Landbouw met tarwe, katoen en koolzaad domineert de economie.

Markazi – in het Nederlands „de centrale provincie" – ligt in het hart van Iran en is ondanks haar geringe omvang van groot industrieel belang. De provinciale hoofdstad Arak is een van de belangrijkste industriecentra van het land, met belangrijke defensie-, petrochemische en machinebouwbedrijven. De regio beschikt over een goed ontwikkelde infrastructuur en is een verkeersknooppunt tussen Teheran en het zuiden.

Saveh staat bekend om zijn granaatappelteelt en historische karavanserais. De provincie speelt ook een rol in de nucleaire industrie van Iran – in Arak bevindt zich een zwarewaterreactor. Over het geheel genomen bepaalt industriële productie het economische profiel van de regio sterker dan landbouw of toerisme.

Qom is het religieuze hart van de sjiitische islam in Iran en herbergt het heiligdom van Fatimah Ma'sumah, de zus van de achtste imam. De stad is de zetel van de belangrijkste sjiitische religieuze geleerden en een opleidingscentrum voor duizenden theologiestudenten uit de hele islamitische wereld.

Politiek heeft Qom enorme invloed op de Islamitische Republiek – veel vooraanstaande geestelijken en politici komen uit deze stad. Economisch wordt de provincie gekenmerkt door religieus toerisme en een groeiende industrie. Qom is tegelijk een belangrijke locatie van de Iraanse nucleaire installatie Fordow.

Qazvin, gelegen in het noordwesten van het land, kan terugblikken op een rijke geschiedenis als voormalige hoofdstad van het Safavidische Rijk. In de 16e eeuw was de stad het politieke en culturele centrum van Iran, voordat de hoofdstad naar Isfahan werd verplaatst. Deze erfenis is vandaag de dag nog steeds zichtbaar in prachtige moskeeën, paleizen en bazaars.

Tegenwoordig is de provincie een belangrijke industriële en transitregio. Qazvin ligt aan de hoofdverkeersas tussen Teheran en het noordwesten van het land. Belangrijke sectoren zijn voedselverwerking, textiel en machinebouw. Takestan staat bekend om zijn wijnbouw – een van de oudste wijnregio's van Iran. Abyek heeft zich ontwikkeld tot een industriële locatie.

Yazd ligt midden in de centrale Iraanse woestijn en geldt als een van de oudste continu bewoonde steden ter wereld. De karakteristieke leemarchitectuur, de labyrintische steegjes van de oude stad en de machtige windtorens (Badgir) maakten Yazd in 2017 tot UNESCO-werelderfgoed. De stad is ook een centrum van het zoroastrisme – de zoroastrische gemeenschap die in Iran is gebleven, concentreert zich vooral hier.

Yazd staat bekend om zijn zijdeweverij, zoetigheden (vooral Qotab en Baqlava) en zijn unieke waterbeheer met het historische qanat-systeem. Ardakan en Meybod zijn historische steden met een belangrijk cultureel erfgoed. De regio is droog, maar wordt met moderne waterinfrastructuur steeds vaker landelijk gebruikt.

Hamadan is een van de oudste steden ter wereld en komt overeen met het antieke Ekbatana, de zomerresidentie van de Meden en Achaemeniden. De geschiedenis van de regio gaat meer dan 3.000 jaar terug en archeologische vondsten getuigen van het belang van deze stad als politiek en cultureel centrum van West-Azië. Het mausoleum van Avicenna (Ibn Sina), de belangrijkste filosoof en medicus ter wereld, bevindt zich in Hamadan.

De provincie ligt in het Zagrosgebergte op meer dan 1.800 meter hoogte, wat zorgt voor koude, sneeuwrijke winters. Landbouw (graan, aardappelen), lederverwerking en tapijtweven zijn belangrijke economische sectoren. Malayer is een ander industrieel centrum, terwijl Nahavand historische betekenis heeft als slagplaats van 642 n.Chr.

Semnan is een van de grootste provincies van Iran qua oppervlakte, maar tegelijkertijd een van de dunstbevolkte. De regio strekt zich uit over het noordelijke centrale plateau van Iran en omvat delen van de Grote Zoutwoestijn (Dasht-e Kavir). Het klimaat is extreem continentaal – hete, droge zomers en koude winters bepalen het dagelijks leven.

Shahroud is naast de provinciale hoofdstad Semnan het belangrijkste centrum en de zetel van een gerenommeerde universiteit. Damghan is een van de oudste steden van Iran en herbergt belangrijke historische moskeeën. Garmsar ligt strategisch aan de snelweg Teheran–Mashhad en heeft zich ontwikkeld tot een industrie- en logistiek centrum.

Ardabil in het uiterste noordwesten van Iran is een bergprovincie met een koud klimaat en een uitgesproken Azerbeidzjaanse cultuur. De provinciehoofdstad Ardabil herbergt het sjeik Safi-ad-Din-heiligdom, een UNESCO-werelderfgoed, dat van grote historische betekenis is als mausoleum van de stichter van de Safavidendynastie.

De regio staat bekend om zijn schilderachtige berglandschap, warmwaterbronnen en de Sabalan-vulkaan (4.811 m). Meshginshahr en Khalkhal zijn belangrijke regionale centra. Parsabad ligt aan de grens met Azerbeidzjan en Rusland en is een grensknooppunt. Landbouw en veeteelt domineren de economie.

Zanjan ligt in het noordwesten van Iran tussen de provincies Qazvin, Hamadan en Ardabil. De provincie is zowel landelijk als industrieel georiënteerd en beschikt over belangrijke afzettingen van lood, zink en andere metalen. De mijn van Angouran geldt als een van de grootste zink- en loodmijnen ter wereld.

De provinciehoofdstad Zanjan staat bekend om haar kunstige messenmakerij en geknoopte tapijten. Soltaniyeh, een klein stadje in de provincie, herbergt het machtige mausoleum van khan Öljeitü uit de 14e eeuw – een meesterwerk van architectuur en UNESCO-werelderfgoed. Abhar en Khorramdarreh zijn andere economische centra van de provincie.

Zuid-Chorasan is een dunbevolkte woestijn- en bergprovincie in het zuidoosten van het land, grenzend aan Afghanistan. De regio wordt geografisch gekenmerkt door de Dasht-e Lut-woestijn – een van de heetste en droogste plekken op aarde (UNESCO-werelderfgoed). De economie is gebaseerd op landbouw (saffraan, berberis, katoen) en mijnbouw.

Birjand, de provinciehoofdstad, is het culturele en administratieve centrum van de regio. Tabas, bekend om zijn historische tuin, werd in 1978 door een verwoestende aardbeving bijna volledig verwoest. Ferdows is een belangrijk landbouwcentrum en de naamgever van de beroemde Perzische dichter.

Bushehr ligt aan de noordkust van de Perzische Golf en is een van de belangrijkste energie- en havenprovincies van Iran. In de gelijknamige provinciale hoofdstad bevindt zich de eerste Iraanse kerncentrale, die in de jaren 2010 met Russische hulp werd voltooid. De nucleaire installatie heeft Bushehr internationaal bekend gemaakt en is een symbool van Irans ambities op het gebied van civiele kernenergie.

De haven van Bushehr is een belangrijk overslagpunt voor goederen in de Perzische Golf. Borazjan is een groeiend industriecentrum met petrochemische installaties. De regio staat bekend om haar tropisch hete klimaat, weelderige mangrovebossen en traditionele Arabisch-Perzische kustcultuur. De economie steunt op visserij, petrochemie en energieopwekking.

Ilam is een kleine, maar strategisch belangrijke provincie in het westen van Iran aan de grens met Irak. De regio wordt grotendeels doorkruist door de Zagros-bergketens en wordt bewoond door de Lurisch-Koerdische bevolking. De provincie werd tijdens de Iran-Irakoorlog (1980–1988) bijzonder zwaar getroffen en lijdt tot op heden onder de gevolgen van het conflict.

De provinciehoofdstad Ilam is een bescheiden administratief en handelscentrum. Dehloran en Mehran liggen dicht bij de Iraakse grens en hebben strategische betekenis voor het grensverkeer. De economie is gebaseerd op aardolie, veeteelt en beperkte landbouw. Aardgasreserves bieden ontwikkelingspotentieel.

Deze bergprovincie in het zuiden van Iran is een van de dunst bevolkte en meest geïsoleerde regio's van het land. Het ruige bergland van het Zagrosgebergte domineert het landschap. De bevolking, voornamelijk bestaande uit Lur-groepen, heeft een sterke nomadische traditie.

Yasuj is de provinciehoofdstad en het belangrijkste stedelijke centrum. Dogonbadan (ook Gachsaran) is belangrijk vanwege zijn olievelden. De regio lijdt onder een gebrek aan infrastructuur en economische marginalisering. Toch biedt het dramatische berglandschap potentieel voor ecotoerisme.

Chaharmahal en Bakhtiari is een hooggebergteprovincie in het centraalwesten van Iran, bekend om haar spectaculaire Zagros-landschap, koele zomers en sneeuwrijke winters. De provincie is de thuisbasis van de Bakhtiari, een van de grootste nomadische stamverbanden van Iran, die beroemd zijn om hun seizoensgebonden trektochten tussen zomer- en winterweiden.

Shahrekord, de hoogstgelegen provinciale hoofdstad van Iran, ligt op meer dan 2.000 meter hoogte. De regio is de bron van verschillende belangrijke Iraanse rivieren, waaronder de Karun, de langste rivier van Iran. Landbouw (aardappelen, gerst) en veeteelt vormen de economie. Borujen en Lordegan zijn andere regionale centra.

Koerdistan in het westen van Iran is een provincie met een sterke, eigen culturele identiteit. De overwegend Koerdische bevolking onderhoudt een rijke traditie in taal, muziek, ambacht en klederdracht. Politiek wordt de regio historisch gekenmerkt door spanningen tussen Koerdische autonomiestreven en de centrale staat.

Sanandaj, de provinciehoofdstad, is een levendig cultureel centrum met een belangrijke muziekscene – de Koerdische muziek uit deze regio staat bekend om haar melodie en lyrische diepgang. Saqqez is een van de belangrijkste steden in Iraans Koerdistan en een economisch centrum. Marivan ligt schilderachtig aan een meer nabij de Iraakse grens en staat bekend om zijn natuurschoon. Baneh is een belangrijke grenshandelspost.